Πατροκτονία

Έτσι το αποκαλείς εσύ, όποτε αισθάνεσαι ότι επιχειρείται κάποιο πνευματικό «φάουλ». Κάποια «κλεψιά», ας πούμε. Κάποια καταστρατήγηση κανόνων πολιτισμού. Φαντάζει άσχετος ο όρος. Αυτή πια η επιμονή σου με τη λέξη. Σαν κάποτε κάποτε που μας κολλάει μια λέξη και τη χρησιμοποιούμε για πάσα νόσο. Σα μαϊντανός.

Κι όμως. Σκεφτόμουν ότι δεν έχεις άδικο.

Μπορούμε να αντιληφθούμε την ανθρώπινη περιπέτεια ως μια μετάβαση. Από τη μήτρα, από το υγρό και σκοτεινό, από το απτό και αντιληπτό στις αισθήσεις, ως μια μετάβαση σε τόπους φωτεινότερους, κατεργασμένους και σμιλεμένους: στη γλώσσα, στην επιστήμη, στον νόμο. Ως τη μετάβαση από τον μύθο στην ιστορία. Από τη μαγική τελετή στη θεατρική παράσταση. Ως μετάβαση που συσχετίζεται με τη άλλη μετάβασή μας, από την μητέρα προς τον πατέρα. Σαν μια μετάβαση σε τόπο όπου το αισθησιακό ερμηνεύεται και φωτίζεται, η χαοτική του δυναμική περιορίζεται και ό,τι επιμένει να ξεχειλίζει αποκτά δημιουργική ικανότητα. Άρα μπορούμε να αντιληφθούμε τη μετάβαση αυτή σαν την αυγή του πολιτισμού.

Είναι όταν ο δραστικός περιορισμός των ενορμήσεων επιβάλλεται από την κοινωνία προκειμένου να διατηρηθεί η συνοχή – και η ύπαρξη της τελευταίας. Περιορισμός με τον οποίο συσχετίζεται η ιερότητα του πατέρα: αυτός, αφού πρώτος περιστείλει κάθε ίδια απειλητική ικανότητα, καλείται να λειτουργήσει ως ο τον οικουμενικό νόμο κομίζων και εγγυώμενος. Και ως ο υποδειγματικός τηρητής του. Ως ο θεμέλιος του τόπου όπου υπάρχει νόμος υπεράνω όλων, οικείων και ξένων. Εκεί όπου η ισονομία είναι εξασφαλισμένη, και άρα και η επαλήθευση εντός μας του συστήματος. Καθιστάμεθα τότε ικανοί ν' ανοίξουμε τα φτερά μας. Να αντιληφθούμε ότι αυτά που πιστεύουμε δεν είναι γεγονότα, ούτε αυτά που πιστεύουν οι άλλοι. Το πατρικό νάμα μάς άλειψε αυτονομία.

Ο πίθηκος χτύπησε με λύσσα το κόκαλο χρησιμοποιώντας το ως όπλο κατά άλλων πιθήκων. Κι ύστερα, ανακαλύπτοντας τις ιδιότητές του ως εργαλείο, συνέχισε μ' αυτό να χτυπά και να σπάζει άλλα κόκαλα. Κι ένα από αυτά τα σπασμένα κόκαλα εκτινάχτηκε ψηλά στον αέρα. Ένα τεράστιο μηριαίο. Επίμηκες. Κι ύστερα, χιλιάδες χιλιάδων χρόνια περνούν σε μια στιγμή, κι αυτό που εκτινάχθηκε και περιστρεφόταν χαοτικά και τυχαία, τώρα επιστρέφει σαν ένας ωραίος επιμήκης διαστημικός σταθμός. Ένα τεχνολογικό θαύμα. Κι αυτός περιστρέφεται. Τώρα όμως κανονισμένα. Με τρόπο που τον διέπουν νόμοι που διασφαλίζουν τον σκοπό του.

Όταν μας βρίσκουν τραυματικές εξωτερικές εμπειρίες, προσωπικές ή κοινωνικές, η διαδρομή αυτή μπορεί να ανακοπεί και το υπερεγώ να πεδικλωθεί και να παλινδρομήσει στις σκοτεινές υγρές περιοχές, θεωρώντας πλέον κάθε τι που βρίσκεται εκτός ως εχθρικό. Την παλιά βουβή και συμβιωτική σχέση με τη μήτρα τώρα την επανιδρύουμε, βάζοντας στη θέση της κάποιο σύστημα πίστης. Υγρό, θερμό και παυσίλυπο. Προϋπόθεση για να απελευθερωθεί η αναλγητική του δράση είναι βέβαια η άκριτη υιοθέτηση των επιταγών του. Και η αυτονόμηση και η υποκειμενικότητα να εγκαταλειφθούν για να παραχωρήσουν τη θέση τους στην υποταγή στη συλλογική θέληση που κάποιο όργανο του εν λόγω συστήματος εκφράζει. Τώρα πια η επιθετική δράση κατά όσων βρίσκονται εκτός της μήτρας είναι αυτόματη, απόλυτα νομιμοποιημένη και αυτονόητη. Είμαστε εμείς και οι άλλοι. Εμείς και οι ξένοι. Κι ο νόμος μπορεί μεν να παραμένει υπεράνω όλων – ποιος τολμά να στραφεί ρητά εναντίον του! Αλλά αφού όλοι αυτοί δεν είναι δικοί μας, τι να σου κάνει ο νόμος, δεν ισχύει γι' αυτούς, αφού είναι, δε βλέπεις; ξένοι. Είναι Άλλοι.

Κουλουριαζόμαστε αυτιστικά σε στάση εμβρύου εντός τής ιδεολογίας μας, κι αφού η φύση απεχθάνεται το κενό, το έξω που εγκαταλείψαμε καταλαμβάνεται από απειλές και φαντάσματα που λυσσομανούν. Ο πατέρας δε λογαριάζεται πια. Τον έχουμε φονεύσει. Ενοχλούσε. Και μας αναστάτωνε. Τώρα έχουμε τις συναισθηματικές μας αντιδράσεις. Βομβίδες κρότου / λάμψης. Πυροτεχνήματα, κενά περιεχομένου, βασισμένα μόνο στην πίστη, που πια βιώνουμε ως γεγονός. Η κριτική σκέψη έχει εγκαταλειφθεί υπό το κράτος της συγκίνησης, της έκστασης και του πάθους. Το δίκιο έχει γίνει ισχυρότερο του δικαίου. Και η ιδεολογία νομιμοποίησε το τέρας: τώρα μπορούμε να προσδώσουμε υπόσταση και αιτιολογημένο σώμα στα ειδεχθέστερα εγκλήματα. Και χωρίς τον παραμικρό δισταγμό να προκαλέσουμε απέραντη δυστυχία και πόνο σε άλλους ανθρώπους.

Η πατροκτονία στην οποία αναφέρεσαι έχει πλέον συντελεσθεί, και η συντέλεια έχει επέλθει. Η μακρά νύχτα έχει αρχίσει.

-----------------------------

Σάββας Σαββόπουλος και Ζίγκμουντ Φρόιντ, Άρθουρ Κλαρκ και Ισαάκ Ασίμοφ. Αυτοί είναι οι πρώτοι που μου έρχονται στον νου. Και μ' αυτήν τη σειρά.