typographos

Δός μοι πᾷ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινήσω – δώσε μου τόπο να σταθώ, και τη γη θα μετακινήσω. Έτσι λένε ότι είπε ο Αρχιμήδης. Εντάξει. Λένε. Αλλά τα φέικ έπαιζαν από τότε. Σιγά μην είπε έτσι ο άνθρωπος. Ἐφ’ ᾧ λέγεται εἰρηκέναι, σημειώνει ο Πάππος ο Αλεξανδρεύς, δός μοί (φησι) ποῦ στῶ καὶ κινῶ τὴν γῆν. Στω, πάντως. Πού να σταθεί, έψαχνε ο αρχαίος σοφός. Ο Λούθηρος πάλι δεν είχε θέμα πού να σταθεί: Hier stehe ich. Σαφής. Ich kann nicht anders – αλλιώς δεν δύναμαι. Μάλιστα. Ούτε αυτός το ’πε ακριβώς έτσι. Αλλά τέλος πάντων είναι γενικώς παραδεδεγμένο ότι αυτό ήτο το νόημα: εδώ στέκομαι, κύριοι. Ούτε ο σταυρός έχει θέμα πού να στέκεται. Κι αυτός γνωρίζει πολύ καλά. Αφού δε θα πει ένα ξύλο κάθετο κι ένα ξύλο οριζόντιο, όπως το ’χουμε σήμερα στο μυαλό μας. Όχι. Σταυρός θα πει πάσσαλος. Βεβαίως – μη με κοιτάς έτσι: καὶ ἐπαναχωρήσασα ἡ πᾶσα στρατιὰ τήν τε ὑποτείχισιν καθεῖλον καὶ τὸ σταύρωμα ἀνέσπασαν καὶ διεφόρησαν τοὺς σταυροὺς παρ᾽ ἑαυτοὺς καὶ τροπαῖον ἔστησαν, γράφει ο Θουκυδίδης. Και συμπτύχθηκε, ...

Εξαιρετικό πράγμα τα διαλυτικά, και εξαιρετικό το σχετικό άρθρο της ακάματης κυρίας Μπίρμπα. Αλλά τι κανόνες και ξεκανόνες, απλό είναι το ζήτημα: άμα υπάρχει κίνδυνος να το περάσεις για δίψηφο φωνήεν, για αι=ε, οι=ι, ου=u κ.λπ., βάλε άνθρωπέ μου διαλυτικά να ’χεις το κεφάλι σου ήσυχο. Προϊστορικός και όχι προιστορικός, γιατί θα διαβάσεις πριστορικός. Ευρωπαϊκός και όχι ευρωπαικός, που διαβάζεται ευρωπεκός. Και προϋπόθεση και όχι προυπόθεση. Εντάξει; Απλό. Αμ δε. Στα σχόλια που ακολούθησαν την ανάρτηση θυμηθήκαμε και τον Μωϋσή – σιγά που θα τον ξεχνάγαμε. Όχι μόνο το ’χουμε δει σε παλιά βιβλία, αλλά μερικοί το ’χουμε δει και στα αναγνωστικά μας. Όταν ακόμη τα νύχια μας ήταν απαλότερα απ’ ό,τι είναι σήμερα. Εντάξει, βλέπω έναν εκεί στο βάθος και γελάει. Ησυχία, παρακαλώ. Τι ελέγαμε; Α, ναι, ότι σε παλιότερη τυπογραφία, αλλά και σε χειρογραφή βεβαίως, όλο και κάτι διαλυτικά κολλούσαμε – άνευ λόγου και αιτίας, όπως συν τω χρόνω συνειδητοποιήσαμε. Δείτε στην εικόνα: τι δουλειά είχαν τα διαλ...

πάντα έτσι ήσουν, όμορφη – ήθελα να το πω και μπαίναν τόσα ζητήματα που δε μπορούσα να το πω μόνο του, λες έβγαινε ανακατεμένο και μ’ άλλα ένα σωρό και σκεφτόμουν άστο, πώς να πεις χωρίς ν’ ακούγονται και τ’ άλλα, πώς να μιλήσεις και να ’ναι η φωνή καθαρή, χωρίς ηχώ, χωρίς θορύβους όμορφη, απλώς, χωρίς διαπραγμάτευση, χωρίς προϋποθέσεις, ξέρεις, εκείνο που νομίζει κανείς ότι δεν υπάρχει μόνο του στη γλώσσα, ότι με όλο και κάτι άλλο συνοδεύεται – αλλά όχι – εσύ ήσουν όμορφη το πόδι το λευκό, αυτό μου έκανε τόσο μεγάλη εντύπωση – με άφηνε άλαλο πώς σχηματίζονταν τα σφυρά και οι ταρσοί, πώς εκτείνονταν τα μετατάρσια για να καταλήξουν στα ρωμαλέα θηλυκά σου δάκτυλα – ξέρεις, είπα θηλυκά, κι αναρωτιέται κανείς τι είναι εκείνο που κάνει θηλυκό ένα μακρύ μετατάρσιο που απολήγει στις όμορφες αυτές φάλαγγες – δεν ξέρω, είναι η απάντηση, κι ίσως αυτό να είναι και το μυστήριό σου, ότι δεν ξέρει κανείς τι είναι εκείνο που σε συνιστά, ποιο υλικό, τι ’ναι ύλη και τι το χάος, κι αρχίζουν τα πράματα κ...

Ἐκκλησία: σήμερα λέμε έτσι τον ναό. Το μέρος που μαζεύονται οι πιστοί. Τον οίκο του θεού. Ή περίπου. Από μια ριζούλα αρχαία. Πανάρχαια. *kelh₁- και *kl̥h₁-, που μας βγάζει στο καλέω και καλώ. Στο κλητός. Στον καλεσμένο και τον προσκεκλημένο. Στον παράκλητο και στην κλήση σε απολογία. Και σ’ εκείνη της Τροχαίας. Και του ανελκυστήρα. Αλλά παρασυρόμεθα. Καλώ, λέγαμε. Και εκκαλώ. Και Εκκλησία του Δήμου – δηλαδή το σώμα των συγκεκλημένων πολιτών. Στην Ελληνιστική Κοινή, έτσι λέγονταν και οι ρωμαϊκές λαϊκές συνελεύσεις. Τα comitia. Έκκλησία λοχῖτις, όλων των στρατευμένων, και ἐκκλησία φρατρική: comitia centuriata και comitia curiata. Αχ, πάλι παρασυρόμεθα. Και σήμαινε και το ψήφισμα. Συνεκδοχές λέγονται αυτά τα παιγνίδια. Μετωνυμικές διαδρομές: όταν οι Αθηναίοι έσυραν τον Ηρώδη τον Αττικό ενώπιον του φιλοσόφου αυτοκράτορος, του Μάρκου Αυρηλίου, «ἀναγιγνωσκομένης δὲ αὐτῷ καὶ Ἀθηναίων ἐκκλησίας», γράφει ο Φιλόστρατος, «οὕτως ἐσείσθη τὴν καρδίαν ὑφ᾽ ὧν ἤκουσεν, ὡς ἐς δάκρυα φανερὰ ὑπαχθῆναι»*, ...

Α σχέτως θρησκευτικότητας, τέτοιες μέρες, με τον ένα με τον άλλο τρόπο, η καθημερινότητά μας είναι γεμάτη απ’ αυτόν τον λόγο. Λόγο παμπάλαιο. Ελληνικά; ασφαλώς. Αρχαία; όχι πολύ. Σαν τα σημερινά; θα μας γελάσω. Δηλαδή; άλλη γλώσσα; όχι δα. Τότε; Ελληνιστική Κοινή. Ή Αλεξανδρινή. Ή Βιβλική. Όπως θες τη λες. Μια εξέλιξη της Αττικής κυρίως διαλέκτου. Τα Ελληνικά που μιλήθηκαν και γράφτηκαν κατά τα Ελληνιστικά Χρόνια, από τα στρατεύματα του Μεγαλέξανδρου κι απ’ τους λαούς στην Ελλάδα και σ’ όλη την τότε (κατ)οικουμένη. Στη Μεσόγειο και στην καθ’ ημάς Ανατολή. Ένας ευρύς κοινός ελληνικός γλωσσικός χώρος που περιλαμβάνει την επίσημη γλώσσα του Μακεδονικού Κράτους και των βασιλέων του, τις ποικιλίες στον κόσμο των Επιγόνων, τη γλώσσα του Πλουτάρχου και του Πολυβίου, τη γλώσσα του Αδριανού και του Μάρκου Αυρηλίου. Και φυσικά τη γλώσσα των Εβδομήκοντα. Των ελληνόφωνων Εβραίων που έλεγαν τον τόπο λατρείας τους «συναγωγή» και το δικαστικό τους συμβούλιο, «σανχεντρίν»: συνέδριον. Που μετέφρασαν τη...

Αυτό τώρα, δεν ξέρεις πώς να το κουβεντιάσεις. Πάντως πάει – τελειώσαμε κι απ’ αυτό. Ένταση. Της κακομοίρας. Δεν έχει ξαναγίνει. Κόσμος και κοσμάκης σταυρώνεται. Κι όλο και κάποιος καινούριος ξεφυτρώνει, και όλο κάποιος ξανασταυρώνεται. Έτσι είν’ αυτοί. Έναν κόβεις, δέκα βγαίνουν. Δεν υπάρχει να συνεννοηθείς. Αυτό όμως ήταν αλλιώτικο. Απόκοσμο. Αυτός ο Καϊάφας τον έφερε ώς εδώ – αυτός και οι δικοί του. Ποιος άλλος. Και οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ πραιτώριον – εδώ να δεις γέλιο. Καθόσαντε απ’ έξω, ἵνα μὴ μιανθῶσιν. Το ’χουν σε κακό, κατάλαβες; Έχουνε δικά τους – μιλάν με το θεό αυτοπροσώπως αυτοί – ξέρουν καλύτερα από μάς τους υπόλοιπους – τέτοια πετριά. Περιμέναν απ’ όξω. Τίνα κατηγορίαν φέρετε κατὰ τοῦ ἀνθρώπου τούτου; Και τι είπανε; Θα τον παραδίδαμε εἰ μὴ ἦν οὗτος κακοποιός; Άκου κατηγορία ρε φίλε. Πολύ προχώ νομικά. Τι έκανε, ρωτάς, εμ θα στον φέρναμε αν δεν έκανε, σου απαντάν. Άπαιχτοι, φίλε. Άλλος κόσμος. Χτυπάγαν καμπανάκια – ρεντ αλερτ, κατάλαβες. Ε, ωραία. Λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς καὶ κρίνα...

Ἔρχεται τότε μετὰ τῶν μαθητῶν ὁ Ἰησοῦς εἰς χωρίον τὸ λεγόμενον Γεθσημανῆ. Καὶ λέγει αὐτοῖς: γιὰ λίγο μόνο θὰ εἶμαι ἀκόμη μεθ᾿ ὑμῶν. Θὰ μὲ ἀναζητήσετε, ἀλλὰ ἐκεῖ ὅπου ὑπάγω ἐγώ, ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν. Δίδω ὑμῖν νὰ ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς. Καί, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἀλλήλοις, θὰ τὸ καταλαβαίνουν οἱ πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε. Μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία· πιστεύετε εἰς τὸν θεόν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε· οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή, ὑμεῖς τὰ κλήματα. Κι ὅταν ἔλθῃ ὁ παράκλητος ποὺ ἐγὼ θὰ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ πατρός, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ποὺ παρὰ τοῦ πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος θὰ μαρτυρήσῃ περὶ ἐμοῦ. Καθίσατε τώρα αὐτοῦ. Ὑπάγω νὰ προσευχηθῶ. Ἐπῆρε μαζή του μόνο τὸν Πέτρον καὶ τοὺς δύο υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου. Καὶ λύπη πιὰ τὸν κατέλαβε καὶ αγωνία. Καὶ λέγει αὐτοῖς: περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ἐδῶ καὶ τὸν νοῦ σας. Πῆγε λοιπὸν λίγο παρακεῖ κι ἔπεσεν χάμω προσευχόμενος, καὶ λέγων: πάτερ μου, εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμ...

Να ’σαι, λέει, πριγκιποπούλα. Αναθρεμμένη με μαμές και παραμάνες. Με δούλες και με γριές σοφές, να περιμένουν τι θα πεις για να σε βάλουν σε σειρά. Να σου κεντούνε τα μαλλιά ψιλό μαργαριτάρι το βελόνι το χρυσό. Και να σου τραγουδάνε. Για σένα όλου του κόσμου η προσευχή. Μη βρέξει και μη στάξει. Να συμβουλεύονται τις μάγισσες, σήμερα κοιμήθηκε τ’ ανάσκελα, αύριο εκεί το άφησε το προσόψι της, τάδε όνειρο μας είπε, τι λεν κυρά μου τα σημάδια; Να ’σαι λοιπόν το κέντρο του κόσμου, πα να πει. Και μια μέρα έρχεται το νέο του παραμυθιού: το βασιλόπουλο που θέλει να παντρευτεί. Να πάνε λέει οι έμορφες κι οι αρχοντοπούλες, να πάνε λέει στο παλάτι, που τις θέλει να τις δει. Να δει ν’ αποφασίσει. Ποια θα πάρει γυναίκα του. Ποια είναι η πιο καλή. Η πιο όμορφη κι αστραφτερή. Κι η πιο λαμπρή και έξυπνη. Μαζί παν αυτά. Να βρει ποια θα σηκώσει στους ώμους της το Βασίλειο. Ποιας η μέση η δαχτυλιδένια έχει αντοχή και κρατάει σύμπαντα, και ποιας ο νους σοφία παραγωνίζεται, να κρατήσει στη θέση της τη Χώρα...

Και ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν με δέκα παρθέναις, ὁποῦ λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν ἐξῆλθον εἰς συναπάντησιν τοῦ νυμφίου. Πέντε δὲ ἐξ αὐτῶν ἦσαν φρόνιμοι καὶ πέντε μωραί. Αἱ μωραὶ έλαβον τὰς λαμπάδας ἑαυτῶν αλλ' οὐκ ἔλαβον μεθ᾿ ἑαυτῶν ἔλαιον· αἱ φρόνιμοι όμως, μετὰ τῶν λαμπάδων αὐτῶν, ἔλαβον και ἔλαιον ἐν τοῖς ἀγγείοις αὐτῶν. Χρονίζοντος λοιπόν τοῦ νυμφίου, ἐνύσταξαν πᾶσαι καὶ ἐκάθευδον. Και τότε, μέσης της νυκτὸς, κραυγὴ γέγονεν: ἰδοὺ ὁ νυμφίος ἔρχεται, ἐξέρχεσθε εἰς συναπάντησιν αὐτοῦ. Τότε ἠγέρθησαν πᾶσαι αἱ παρθένοι κι έσιαξαν τὰς λαμπάδας αὐτῶν. Και λεν αἱ μωραὶ ταῖς φρονίμοις: δότε ἡμῖν ἐκ τοῦ ἐλαίου ὑμῶν, ὅτι αἱ λαμπάδες ἡμῶν σβέννυνται. Ἀπεκρίθησαν δὲ αἱ φρόνιμοι και λέγουσι: μήπως δεν ἀρκέσει το έλαιον ἡμῖν καὶ ὑμῖν· καλύτερα πορεύεσθε πρὸς τοὺς πωλοῦντας να αγοράσετε. Ἀπερχομένων λοιπόν αὐτῶν να ἀγοράσουν, ἦλθεν ὁ νυμφίος καὶ αἱ ἕτοιμοι εἰσῆλθον μετ᾿ αὐτοῦ εἰς τοὺς γάμους, καὶ ἐκλείσθη ἡ θύρα. Κατόπιν ἔρχονται καὶ αἱ υπόλοιπαι παρθένοι λέγουσαι: κύριε, κύριε, ἄνοι...

Ἦν δὲ κάποιος ἀσθενὴς Λάζαρος ἀπὸ τη Βηθανία, της φτώχειας το σπίτι. Την Αλ Εϊζαρίγια, την κώμη της Μαρίας καὶ τῆς ἀδελφῆς αὐτῆς, της Μάρθας. Μαρία δὲ ἦν αὐτή ποὺ ἄλειψε τὸν Κύριον μύρῳ κι εσκούπισε τοὺς πόδας αὐτοῦ με τα μαλλιά της. Αυτηνής λοιπόν ὁ ἀδελφὸς, ο Λάζαρος, ἠσθένει. Κι ἀπέστειλαν αἱ ἀδελφαὶ μήνυμα πρὸς τὸν Κύριον κι ἐλέγαν: Κύριε, να ξέρεις, αυτός που φιλεῖς, ἀσθενεῖ. Ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν: αὕτη ἡ ἀσθένεια δεν είναι πρὸς θάνατον, ἀλλ᾿ ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, ἵνα δοξασθῇ ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ δι᾿ αὐτῆς. Ἠγάπα δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν Μάρθαν καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς καὶ τὸν Λάζαρον. Κι ενώ το ἤκουσεν ὅτι ἀσθενεῖ, ἔμεινεν δύο ἡμέρας στον τόπον όπου ήτο. Κι ἔπειτα, λέγει τοῖς μαθηταῖς: ἄγωμεν τώρα πίσω εἰς τὴν Ἰουδαίαν. Λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταί: ῥαββί, τώρα δα θέλαν να σε λιθοβολήσουν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ πάλιν θα ὑπάγῃς ἐκεῖ; Ἀπεκρίθη ο Ἰησοῦς: δώδεκα δεν είν' αἱ ὧραι οπού 'χει φῶς; όποιος ημέρα περπατῇ, δε σκοντάφτει, ὅτι τὸ φῶς τοῦ κόσμου τούτου βλέπει· κι όποιος περπατῇ ἐν τῇ νυκτί...

Ω  βουλή! Λόγους καλούς φέρνω, και θέλω τα καλά πρώτα να σας αγγείλω! «ὦ βουλή, λόγους ἀγαθοὺς φέρων εὐαγγελίσασθαι πρῶτον ὑμῖν βούλομαι». Αυτό θα πει ευαγγελίζομαι. Λέω τα καλά. Ευαγγέλιο θα πει τα νέα τα καλά. Κι Ευάγγελος, ο άγγελος καλών. Ευαγγελισμός είναι το νοσοκομείο, εκεί, στην Υψηλάντου. Και Μαρασλή. Με την πλάτη στο Χίλτον άμα κοιτάξεις, αυτό βλέπεις. Θεόρατο. Από κει ώς πέρα. Βάλε ορόφους, βάλε διαδρόμους – χάνεσαι. Κόσμος, κακό, νοσοκόμες, παράθυρα, παλιά μπογιά και ανθρώποι βιαστικοί, καροτσάκια, τροχήλατα, σωληνάκια, δουλειές να προφτάσουν, οι ασθενείς που περιμένουν – ξέρεις τι ’ναι να περιμένει ο άνθρωπος; Και καλά κάνα παιδί, κάνα κορίτσι της παντρειάς, κάνα παλικάρι – δεν έχουν ανάγκη αυτοί. Αλλά ο γέρος κι ο ανήμπορος; Άμα το δέρμα ρυτιδιάσει, άμα μπει ωχ με ξεχάσανε, ωχ δε στάζει ο ορός, ωχ τραβάει ο καθετήρας – τα πράματα στραβώνουν. Μετά δε σκέφτεσαι φυσιολογικά. Αρχίζουν και πολλαπλασιάζονται οι συνειρμοί οι ανάποδοι, και πού είναι, και τι κάνουν, γιατί δεν ...

Που λες Γιώργο μου, εκεί που καθόμαν, ακούω έντρομος μια φωνή: – Πώς συλαβίζεται ρε ο έντρομος; Αμάν, λέω. Αυτό ήταν. Τέλος. Ότι χαρίκαμε, χαρίκαμε. Ήρθε η ώρα να το φτύσουμε πετρέλεο. Τώρα; Και πού ξέρω γώ ο καϋμένος πώς συλαβίζεται ο έντρομος; Εγώ δεν έχω βλάψει ούτε μυρμύγκι. Και φτωχούς δίνω ότι μου περσεύει, και τα παιδιά μου φροντίζω, και σχολείο πήγα – δεν έχω πειράξει άνθρωπο. Έν, τρό και μός, ακούγεται μια φωνή. Είναι προφανές ρε. Διότι η ετοιμολογία έχει το πρόθυμα έν και την κατάληξη τρόμος. Κάπως έτσι το είπε. Ότι άλλος ο τρόμος, κι άλλος ο έν. Και πάνω κει, λέει ένας άλλος, και γιατί ρε ναν τη χορίσουμε έτσι τη λέξη; Επιδί έτσι σαρέσει εσένανε; Πο πο Γιόργο μου είχε πάρει φοτιά το πράμα με το καλιμέρα, και δεν ήξερα τι να κάνω. Διότι εν και τρόμος σημαίνει ότι βρήσκομαι σε θέση τρόμος, το είπανε. Κατάλαβες Γιόργο μου; Έτσι είναι το δίκαιο. Άρα, από δω πάει το έν, κι από κει ο τρόμος, το κατάλαβες; Όχι ρε, πετιέτε άλλος. Ντρόμος πάει όλο μαζί. Ο ντρόμος είχε τη δική του ιστ...

Είναι περίπλοκο, γι’ αυτό δώσε βάση: Η Αλίφε είναι ήταν —και είναι— μια πόλη της Ιταλίας, στην Καζέρτα, δηλαδή στην Καμπανία. Ο οικισμός στους γύρω λόφους βρίσκεται εκεί απ’ την Εποχή του Σιδήρου και δώθε. Πα να πει, χοντρικά, απ’ τον δέκατο αιώνα κι ύστερα. Απ’ όταν η παράδοση θέλει τον Ιησού του Ναυή να οδηγεί τον λαό μέσα στη Χαναάν. Απ’ τον καιρό που στην Αίγυπτο περνάμε στην εικοστή Δυναστεία και τον Ραμσή Γ΄ – στα μπερδέματα με το ιερατείο και στις απεργίες στο Σετ Μάατ, τον Τόπο της Αλήθειας – στο σημερινό Ντέιρ ελ-Μεντίνα. Από τόσο παλιά. Πάνω κάτω, πάντα, εντάξει; Σαμνιτικό όνομα η Αλίφε. Τι θα πει Σαμνιτικό, θα μου πεις τώρα: το Σάμνιον ήταν περιοχή στη Νότια Ιταλία, έτσι το λέγαν οι ξένοι, οι ίδιοι λεγόντουσαν Σαφινείς, συγγενείς των Σαβίνων, πα να πει ινδοευρωπαίοι, οσκικά μιλούσαν, πολέμησαν κατά της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, συμμάχησαν με τον Πύρρο της Ηπείρου, βίος και πολιτεία, κι ύστερα εξεγέρθησαν στον Κοινωνικό Πόλεμο, αλλά ο Σύλλας τούς αποδεκάτισε – Σαμν...