Ευάγριος

Νείλος ο Σιναΐτης. Κωνσταντινουπολίτης γέννημα θρέμμα. Πλούσιος διανοούμενος. Λόγιος. Και μαθητής του Πατριάρχη Χρυσόστομου. Γεννημένος τον τέταρτον αιώνα. Λαϊκός. Έπαρχος Κωνσταντινουπόλεως από νεαρός. Επί Θεοδοσίου Β΄. Το τετρακόσια κάτι.

Και κάποια στιγμή του βίου του τα παράτησε όλα. Ήλθαν με τη γυναίκα του στην Αλεξάνδρεια, πήρε εκείνη την κόρη τους και πήγε σε μοναστήρι, και πήρε κι αυτός τον γιό, τον Θεόδουλο, και πήγαν στο όρος Σινά. Προς άσκησιν. Και τους την πέσαν βάρβαροι, Σαρακηνοί, και το βουτήξαν το παιδί. Κι έκλαιγε ο καημένος ο Νείλος και θρηνούσε. Πουλήθηκε όμως, ο Θεόδουλος, στον Επίσκοπο της Ελούσας, στην Παλαιστίνη. Που τον έβαλε λέει να φυλάττει την Εκκλησία. Υπεύθυνο στη θύρα. Πορτιέρη. Κι εκεί τον βρήκε ο έρμος ο πατέρας που τον έψαχνε παντού, κι ο Επίσκοπος εχάρηκε και τους χειροτόνησε παπάδες αμφότερους και τους έστειλε πίσω στο Σινά. Όπου πιάσαν ένα σπήλαιο κι εμόνασαν σαράντα χρόνια. Μυθιστόρημα.

Έγραψε, και τι δεν έγραψε ο Νείλος. Ήταν γνωστός θεολόγος και συγγραφέας. Και πηγαίναν και τον συμβουλεύονταν και ρωτούσαν τη γνώμη του. Τι επιστολές, τι κατά των αιρέσεων και του παγανισμού, τι αποφθέγματα για τον μοναχισμό. Και φαίνεται ότι μέσα στο απέραντο σώμα του έργου του, έχουν χωθεί και κάποια από τα έργα ενός μεταγενέστερού του: του Ευάγριου.

Αυτός πάλι ήταν Σύρος. Ο Ευάγριος ο Σχολαστικός. Γραφιάς κι αυτός και λόγιος και διανοούμενος. Γεννημένος στην Επιφάνεια, τη σημερινή Χαμά τής Συρίας, στις όχθες του Ορόντη. Κάπου διακόσια χιλιόμετρα από τη Δαμασκό. Λιγότερο από πενήντα χιλιόμετρα από τη Χομς. Καρδιά της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στα μισά τού έκτου αιώνα.

Πλουσιόπαιδο και αριστοκράτης, με γνωριμίες και μεγάλη μόρφωση. Σπούδασε λογιών λογιών Γράμματα, και κατέληξε στη Νομική, την οποία και τελείωσε ευδοκίμως. Εξ ου και Σχολαστικός. Γιατί Σχολαστικός ήταν τίτλος στην Αυτοκρατορία. Δικηγόρος εσήμαινε. Κι ο Ευάγριος ήταν βοηθός και δικηγόρος τού Γρηγορίου, του Πατριάρχη Αντιοχείας. Και μάλιστα τον υπερασπίστηκε στην Κωνσταντινούπολη όπου δικαζόταν —ο Γρηγόριος— για κάτι ανάρμοστα ερωτικά, λέει.

Γραφιάς λοιπόν κι ο Ευάγριος. Μεγάλος όγκος έργων αλλά μόνο η «Εκκλησιαστική Ιστορία» έφτασε ως εμάς. Εξάτομη. Η ιστορία του Χριστιανισμού και τα βιογραφικά όλων των επισκόπων και των αγίων. Από τη σύνοδο της Εφέσου, την Γ΄ Οικουμενική, του 431, ώς τον Φλάβιο Μαυρίκιο Τιβέριο Αύγουστο, τον Καππαδόκη Αυτοκράτορα. Καταλεπτώς. Και μάλιστα με ιστορικές αξιώσεις – διασταυρωμένα πράματα. Αν εξαιρέσεις ότι, όπως κι άλλοι εκείνη την εποχή, δε γράφαν ολοκληρωμένα χρονικά, και άρα λείπαν χρονολογίες, πόλεμοι και άλλα σημαντικά γεγονότα, δυσκολεύοντας τη διασταύρωση των στοιχείων απ’ όπου δε λείπουν λάθη, μ’ αυτήν την επιφύλαξη το έργο του αυτό παραμένει πολύτιμη πηγή.

Κι ήταν φίλος του Χαλκηδονισμού ο Ευάγριος. Της Συνόδου της Χαλκηδόνος, του 451. Που δεχόταν την ένωση των δύο φύσεων του Χριστού σε μία υπόσταση. Που έτσι τον αναγνώριζε —τον Χριστό— ως Πρόσωπον. Θεολογικά μονοπάτια. Η ουσία είναι ότι ο κόσμος χωρίστηκε σε Χαλκηδονιστές, Ημιχαλκηδονιστές και Αντιχαλκηδονιστές. Εντάξει. Κι έτσι φαίνεται να βόλεψε οι ρήσεις περί μοναχισμού τού Ευάγριου να αποδοθούν στον Νείλο.

Κυριακή των Απόκρεω και του Ματθαίου τα λόγια: τότε ἀποκριθήσονται αὐτῷ οἱ δίκαιοι λέγοντες· κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα καὶ ἐθρέψαμεν, ἢ διψῶντα καὶ ἐποτίσαμεν; [...] και ἀποκριθήσονται αὐτῷ καὶ [οἱ ἐξ εὐωνύμων] λέγοντες· κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα ἢ διψῶντα ἢ ξένον ἢ γυμνὸν ἢ ἀσθενῆ ἢ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐ διηκονήσαμέν σοι; Ούτε οι μεν, ούτε οι δε τον είχαν πάρει είδηση.

Ήταν Χαλκηδονιστής; Δεν ήταν; Ήταν ο Ευάγριος ή μήπως ήταν ο Όσιος Νείλος; Όποιος κι αν ήταν, γράφει: μακάριος εστί μοναχός, ο πάντας ανθρώπους ως Θεόν, μετά Θεόν λογιζόμενος. Αντί μοναχός, βάζεις και χριστιανός. Βάζεις και άνθρωπος. Ή δε βάζεις τίποτε.

Μακάριος που, μετά τον θεό, κάθε άνθρωπο θεό νομίζει.