Παιδικό δωμάτιο

Φάε το φαΐ σου. Αμαρτία να το πετάξουμε.
Έχεις γίνει σαν τέρας. Σταμάτα να τρως.

Τι πάρτι είναι αυτό που θα πας; Θα έχει και αγόρια;
Η φίλη σου παντρεύτηκε. Και είναι και μικρότερή σου.

Στην Ψυχιατρική, ο όρος διπλός δεσμός (double bind) είναι του ανθρωπολόγου Gregory Bateson και χρησιμοποιήθηκε κατά τη συστημική διερεύνηση της φύσης, της αιτιολογίας και της θεραπείας της σχιζοφρένειας.

Arthur C. Clarke, «2001: A Space Odyssey»: Ο άτυχος HAL 9000, ο υπερυπολογιστής του Discovery One, του γιγαντιαίου σκάφους που ταξιδεύει προς τον Δία, πέφτει θύμα διπλού δεσμού. Ένα αριστούργημα αρχιτεκτονικής κυκλωμάτων, προγραμματισμένο να είναι απολύτως ακριβές και αλάθητο, προικισμένο με ανθρώπινη νοημοσύνη, τροφοδοτείται με την εντολή που θα οδηγήσει στην κατάρρευσή του: να μη φανερώσει στους αστροναύτες, στον David Bowman, τον Frank Poole και τους άλλους τρεις που βρίσκονται στις κάψουλές τους σε νάρκη, τον πραγματικό σκοπό του ταξιδιού. Να τους πει, δηλαδή, ψέματα.

Ο καθαρός, ο τέλειος, ο αμόλυντος υπολογιστής, ο σκεπτόμενος σαν άνθρωπος, θα πρέπει να αποκρύψει την αλήθεια από τους ανθρώπους η προστασία των οποίων είναι ο λόγος για τον οποίο υπάρχει ο ίδιος. Να λειτουργήσει σε δεύτερο παράλληλο επίπεδο σκέψης, άχρηστο και δηλητηριώδες ως προς το πρώτο. Να βρεθεί παγιδευμένος σε μια ατέρμονη λούπα. Μια παγίδα που οδηγεί στην ίδια την παγίδα.

Και αρχίζει να κάνει λάθη.

Κανείς δεν ξέρει τι σκέπτεται όταν στέλνει τον Poole σε διαστημικό περίπατο εκτός σκάφους να επισκευάσει ανύπαρκτη βλάβη στο κρισιμότερο ίσως σημείο: στην κεραία που εξασφαλίζει την επικοινωνία τους με τη Γη. Αυτός επιστρέφει με το υποτιθέμενο προβληματικό εξάρτημα και διαπιστώνεται ότι βλάβη δεν υπάρχει. Οι Bowman και Poole, προκειμένου να συζητήσουν την κατάσταση, κλείνονται σε χώρο που δεν υπάρχουν αισθητήρες ώστε ο HAL να μην μπορεί να τους ακούσει. Ο φοβισμένος HAL όμως, ο HAL που βρίσκεται σε κατάσταση άγχους, έχει τον νου του. Βλέπει και μπορεί να διαβάσει τα χείλη τους. Και αντιλαμβάνεται τι συζητούν. Η επόμενη κίνησή του είναι να σκοτώσει τον Poole. Και αργότερα και τους άλλους τρεις αστροναύτες, πριν ξυπνήσουν από τη νάρκη τους. Και τέλος επιχειρεί να σκοτώσει και τον Bowman, που όμως γλιτώνει και αποσυνδέει όλα τα κυκλώματα ανώτερης νοημοσύνης του υπερυπολογιστή, επαναφέροντάς τον σε κατάσταση βασικής λειτουργίας. Οτιδήποτε θύμιζε άνθρωπο έχει πια χαθεί.

Δεν τρώω όλο το φαΐ μου και η μαμά δε μ' αγαπάει. Φταίω. Το τρώω όλο το φαΐ μου και η μαμά δε μ' αγαπάει. Φταίω. Τρώω κι άλλο. Το φαΐ μού φέρνει ανακούφιση. Φταίω γιατί είμαι λαίμαργος.

Πάω στο πάρτι που έχει και αγόρια και δε με αγαπάει. Φταίω. Δεν παντρεύομαι και δε με αγαπάει. Φταίω. Γι' αυτό δεν είμαι καλή κόρη. Γιατί φοβάμαι να πάω στο πάρτι. Και γιατί δεν παντρεύομαι.

Το μυαλό ματώνει.

Ο παγιδευμένος στον αέναο κύκλο δε μπορεί να σκεφθεί λογικά. Το δηλητήριο διαχέεται σε όλους τους αεραγωγούς και ο ίδιος μολυσμένος αέρας εισπνέεται και εκπνέεται ξανά και ξανά, αφού έχει εξαντληθεί κάθε ζωογόνος ιδιότητά του. Η ολική κατάρρευση του συστήματος είναι επί θύραις.

Το τίμημα για τον υπερυπολογιστή με το διαλυμένο λογικό είναι να υποβιβαστεί σε επίπεδο απλής μηχανής. Και για τον άνθρωπο που δυσλειτούργησε και κατέστρεψε ο ίδιος τη ζωή του, να γίνει με χαρά δεκτός ξανά στο πατρικό του. Με τις ανώτερες λειτουργίες του υποβαθμισμένες. Αφού έχει πλέον συντελεστεί ο εκμηδενισμός της άνω θρώσκουσας έκφανσής του.

Άλλωστε είχε πονέσει τόσο πολύ η απουσία του τη μαμά. Που τώρα μπορεί επιτέλους να τον αγαπάει κοντά της. Στο 'λεγα εγώ ότι θα τα φας τα μούτρα σου παιδάκι μου. Αλλά δε μ' άκουσες. Μαμά, είσαι χαρούμενη; Ή μου φαίνεται;

------------------------------------------

Σκέψεις με αφορμή το «Παιδικό δωμάτιο» από την ομάδα Musical Arts on STAGE στο Θέατρο 14. Θάλεια, Δημήτρη, Πάνο, Κωνσταντίνα, Μύρα, Γιολέν, Τζωρτζίνα, Μαρία, Αγγελική, Ευαγγελία, Ραλίτσα, ευχαριστούμε.

Photo: Νάσια Αραβαντινού.