Ναζιανζός

Τρέχα γύρευε. Ξες πού είναι; Όχι. Πού να ξέρεις. Μικρή πόλη τής Καππαδοκίας. Ναι, της Κατπατούκα, αυτό ήταν το πέρσικο όνομα. Στις τρίγλωσσες επιγραφές τού Δαρείου Α’ και του Ξέρξη αναφέρεται σαν μια από τις χώρες της Περσικής Αυτοκρατορίας. Կապադովկիա στ’ αρμένικα. Καπαντόβκια. Ή Գամիրք. Γκαμίρκ. Ότι πρώτο συνθετικό είναι το χετιτικό «κατα» που θα πει «νέντερ», «κάτω». Κατπατούκα θα πει Νέντερλαντ, λέει. Κατωχώρα.

Μετά τους Πέρσες και μετά τους Αλέξανδρους, οι σύμμαχοι των Σελευκιδών, οι Αριαράθηδες, κυβέρνησαν τον τόπο και επελήφθησαν του ρωμαϊκού ζητήματος, διότι η περιοχή είχε αρχίσει και ένιωθε τα ζόρια. Μέχρι που πέθανε και ο Αρχέλαος, ο τελευταίος της βασιλιάς, οπότε έγινε μέρος τής Αυτοκρατορίας: Καπαντόκια. Αυτοκρατορική επαρχία. Πάει να πει ότι τον κυβερνήτη τον διόριζε ο αυτοκράτωρ ο ίδιος και αυτοπροσώπως.

Τέλος πάντων, μεγάλη η ιστορία της Καππαδοκίας, αλλά λέγαμε για τη Ναζιανζό. Που καθώς που τους σώνονταν τα λατινικά των ρωμαίων και το ρίχναν στα ελληνικά, ενώ παράλληλα τους έπιανε κι ένας χριστιανισμός, ένα πράμα, φτάναμε στον Ουάλη. Τέταρτος αιώνας, μιλάμε. Έχει προηγηθεί ο Κωνσταντίνος με την Ελληνίδα μαμά, έχουν προηγηθεί τα Μεδιόλανα κι ύστερα και η πρώτη και τώρα έρχεται η δεύτερη, οι Οικουμενικές Σύνοδοι, και πια η Ναζιανζός είναι μέρος της Καπαντόκια Σεκούντα, που έχει πρωτεύουσα τα Τύανα. Κι ύστερα Καπαντόκια Τέρτια, με πρωτεύουσα την Μωκισσό. Μάλιστα. Αυτό που σήμερα λέγεται Κίρχεσιρ. Και που ακόμη πιο πριν λεγόταν Ιουστινιανούπολις.

Εκείνα μάλιστα τα χρόνια, λίγο πριν, το 382 με 383, επί Γρατιανού και αμέσως πριν τον Θεοδόσιο Α’, ποιον είχε δεσπότη η Ναζιανζός; Ε ποιον να είχε. Τον γιατρό, τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό. Αυτόν που μετά έγινε και επίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως. Ρήτωρ και φιλόσοφος. Ο εις εκ των τριών. Που ήταν και οι τρεις Καππαδόκες. Ο άλλος, ο Βασίλειος, ήταν της Καισαρείας, και ο έτερος ήταν ο Γρηγόριος της Νύσσης.

Και ξέρουμε και καμιά δεκάδα ακόμη δεσποτάδες της, μέχρι το 1200 που πια δεν έχουμε χαρτιά και αρχεία και δεν ξέρουμε τι ακριβώς παίζει. Μέχρι το 1370, που πια ξαναέχουμε χαρτιά και ξέρουμε.

Τον καιρό εκείνο μια μητρόπολη μπορούσε να παραχωρηθεί σε μια άλλη «κατά λόγον επιδόσεως». Αυτό πάει να πει ότι μπορεί κάποιος μητροπολίτης να πέθαινε, αλλά να μη διοριζόταν νέος μητροπολίτης στη θέση του. Ίσως διότι κανείς δεν υπήρχε διαθέσιμος να πάει. Διότι δε θέλαν. Διότι η μητρόπολη δεν μπορούσε να επιβιώσει οικονομικά. Γιατί να θες να πας; Ή διότι δεν είχε απομείνει ποίμνιο, ή διότι το ποίμνιο ήταν ελάχιστο και πάμφτωχο. Πολύ καλοί λόγοι να μη θες να πας. Όταν λοιπόν συνέβαιναν όλα αυτά μαζί, και δε γινόταν να βγει νέος μητροπολίτης, η μητρόπολη παραχωρείτο κατά λόγον επιδόσεως σε μια μεγαλύτερη.

Έτσι έγινε και με τη Ναζιανζό. Αφού η Καισάρεια έλαβε τις μητροπόλεις της Σεβάστειας, του Ικονίου, της Μωκισσού και των Ευχάιτων, το 1370, όπως μας λένε τα χαρτιά, έλαβε και την Ναζιανζό. Κατά λόγον επιδόσεως. Και την ίδια χρονιά, έλαβε και τα Τύανα. Με άλλα λόγια, η άλλοτε πρωτόθρονος, δηλαδή η πρώτη τη τάξει και με το μεγαλύτερο κύρος και γόητρο, η Καισάρεια, τώρα θέλοντας μη θέλοντας απορροφούσε 5 μητροπόλεις και 29 επισκοπές.

Όχι κατά σύμπτωση. Το κράτος εκείνους τους αιώνες το απασχολούσαν πολύ σοβαρότερα ζητήματα – ήδη η εσωστρέφεια είχε ξεκινήσει από τον θάνατο του Βασιλείου Β’. Ζητήματα που όση σάρκα κι αν διέθεσε, δεν του άρκεσε για να τα λύσει.

Τι νόμισες, έτσι πέφτουν οι αυτοκρατορίες, επειδή κάποια στιγμή μπορεί ένας ανόητος να ξεχάσει μια κερκόπορτα ανοικτή;

Όχι δα.

-----------------------------

Speros Vryonis Jr, Η παρακμή του Μεσαιωνικού Ελληνισμού της Μικράς Ασίας και η διαδικασία του εξισλαμισμού. Μετάφραση Κάτια Γαλαταριώτου. ΜΙΕΤ, Αθήνα 2022.