typographos

Αν ξεκινήσεις να πληκτρολογείς «αυτός» στο Γκουγκλ, θα σου βγάλει αυτόματη συμπλήρωση και πρώτη επιλογή «αυτόσ ο άνθρωποσ αυτόσ». Έτσι ακριβώς, μ’ αυτήν την ορθογραφία, το έχει συλλάβει η μηχανή. Πληκτρολογημένο από χιλιάδες ανυπόμονα δάχτυλα, εκατομμύρια, που σιγά μη σταθούν να ξεχωρίσουνε το «σ» από το «ς». Αυτόσ ο άνθρωποσ αυτόσ, που περπατάει πάντα σκυφτός και δεν μιλάει σε κανένα, και κλαίει κλαίει κλαίει για μένα. Εντάξει. Δεν λέει τίποτε από μόνο του να φαντάζεσαι ότι κάποιος άνθρωπος περπατάει πάντα σκυφτός και κλαίει για σένα. Γιατί, τον φαντάζεσαι, έτσι δεν είναι; Όχι πως βλέπεις τώρα δα κάποιον άνθρωπο σε τέτοια κατάσταση μπροστά σου. Πλάσμα του μυαλού είναι. Σενάριο και σκηνοθεσία δικά σου. Πλάθεις με τη φαντασία σου μια τέτοια σκηνή, και την παίζεις. Έναν τέτοιον άνθρωπο. Αλλά, αν σε ρωτούσα, γιατί ρε παιδί μου φαντάζεσαι ότι ο άνθρωπος αυτός περπατάει σκυφτός και κλαίει για σένα; Τι θα πει γιατί, θα μου πεις. Έτσι, μου ’ρθε. Βεβαίως, θα σου πω εγώ. Αλλά γιατί δε σου ’ρθε ...

Ποιο είν’ το μέσα, ποιο το έξω; – φτου ξελεφτερία. Από ποια μεριά το κοιτάς και πώς σου κάθεται στο βλέμμα, από κει αν καταλάβεις. Αν κοιτάξεις μες τη μέση της μορφής, τι βλέπεις; δυο μάτια θα δεις και δυο χείλια. Και μια μύτη όμορφη, καλογραμμένη. Από κείνες τις παλιές, όμορφο πρόσωπο, κι ένα στεφάνι μαλλιά. Είμαστε στο τέλος στα ελληνιστικά χρόνια. Δηλαδή πολύ πολύ μετά την εκστρατεία, τότε που η κατοικουμένη έφθασε ώς τις Ινδίες. Πολύ μετά που αρρώστησε ο Στρατηγός και πέθανε. Μετά που οι Διάδοχοι κυβέρνησαν τα αχανή – την επικράτεια. Κι αφού αναμετρήθηκαν μεταξύ τους κι ύστερα που εμφανίστηκαν οι Ρωμαίοι στη σκηνή. Αφού τα ελλαδικά μέρη καταλήφθηκαν, μετά την Πύδνα και τον Αιμίλιο Παύλο, μετά κι από τον Κόιντο Καικίλιο Μέτελλο τον Μακεδονικό. Αυτόν που ισοπέδωσε τις Αιγές, τις έκανε πούδρα. Είμαστε δηλαδή στα πρώτα ρωμαϊκά. Αφού άλλαξε ο αιώνας κι εξεγέρθηκαν οι δούλοι, ο Σπάρτακος, εκεί, λίγο πριν τα χρόνια της Τριανδρίας, του Ιούλιου Καίσαρα, του Πομπήιου και του Κράσου, ή μπορεί...

Να ’μαστε πάλι: η βουλεύτρια, κυρίες και κύριοι. Είναι σωστό, δεν είναι; Ποιος να ξέρει. Τα φώτα μας. Και τι ισχύει τελικά; Τι λένε οι κανόνες; Πώς πρέπει να το λέμε; Λες και η γλώσσα κανονίζεται απ’ τους κανόνες της. Λες και η γλώσσα είναι η γραμματική. Γυρνάμε, λοιπόν, και τη ρωτάμε τη γραμματική: είναι σωστή η βουλεύτρια, κυρά γραμματική; ή είναι λάθος; Και η γραμματική, σαν καλή μάντις —ή μήπως μάντισσα;— μασά τα φύλλα δάφνης και αποφαίνεται: ἥξεις ἀφήξεις οὐκ ἐν πολέμῳ θνήξεις. Τέλειο. Κάνει και ομοιοκαταληξία, να το πρήξεις, να το τρίξεις – δικό σου είναι, ό,τι θες το κάνεις: στο πηγάδι να το ρίξεις και στον πάτο ναν το πνίξεις. Περιμέναμε πιο χρήσιμη απάντηση; Πώς θα γινόταν αυτό; Αφού η βουλεύτρια και η βουλευτίνα δεν είναι γραμματικές απορίες. Δηλαδή τι στη γραμματική μπορεί να μας οδηγήσει στο ένα ή στο άλλο; Ο θεραπευτής και η θεραπεύτρια, κι ο χορευτής με τη χορεύτρια – μια χαρά δεν είναι; κι ο καθηγητής και η καθηγήτρια, με τον μαθητή και τη μαθήτρια; Τι μας χαλάει —γραμμα...

C ΤΡΑΤΟΝΙΚΗCΑΤΟΚΟΥ ΓΥΝΗΔΕΑΡΤΕΜΙΔΩΡΟΥ ΤΟΥΜΕΝΕΚΡΑΤΟΥ Ή , αλλιώς γραμμένο: Στρατονίκη Σατόκου, γυνὴ δὲ Ἀρτεμιδώρου τοῦ Μενεκράτου. Δηλαδή, η Στρατονίκη, κόρη του Σατόκου, και σύζυγος του Αρτεμιδώρου, γιου του Μενεκράτη. Αυτή ήταν μέσα στο μαρμάρινο κουτί. Η Στρατονίκη. Ή, τέλος πάντων, ό,τι είχε απομείνει απ’ αυτήν. Μέσα στην τεφροδόχο λάρνακα με το κάλυμμα· και με την επιγραφή στη μπροστινή όψη. Το νούμερο 458 του καταλόγου που εξεπόνησε ο Χασάν Μαλάι το 1994, «Ελληνικές και Λατινικές Επιγραφές στο Μουσείο της Μανίσα». Τούρκος αρχαιολόγος αυτός. Επιγραφολόγος. Από τους σημαντικότερους ειδικούς στις ελληνικές και λατινικές επιγραφές της αρχαίας Λυδίας. Και της Μυσίας και της Αιολίδας. Γενικότερα της Δυτικής Μικράς Ασίας. Είχε οργώσει τον τόπο, χωράφια, σπίτια, νεκροταφεία – και σπόλια: πώς καταγράφεις επιγραφή που πια είναι ενσωματωμένη σε νεότερο κτίσμα και δεν κουνιέται. Χασάν. Αραβικό όνομα. Ο ωραίος, ο όμορφος, ο καλός. Και Μαλάι θα πει Μαλαίος. Στο Ödemiş της Δυτικής Τουρκίας γεννήθη...

Δός μοι πᾷ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινήσω – δώσε μου τόπο να σταθώ, και τη γη θα μετακινήσω. Έτσι λένε ότι είπε ο Αρχιμήδης. Εντάξει. Λένε. Αλλά τα φέικ έπαιζαν από τότε. Σιγά μην είπε έτσι ο άνθρωπος. Ἐφ’ ᾧ λέγεται εἰρηκέναι, σημειώνει ο Πάππος ο Αλεξανδρεύς, δός μοί (φησι) ποῦ στῶ καὶ κινῶ τὴν γῆν. Στω, πάντως. Πού να σταθεί, έψαχνε ο αρχαίος σοφός. Ο Λούθηρος πάλι δεν είχε θέμα πού να σταθεί: Hier stehe ich. Σαφής. Ich kann nicht anders – αλλιώς δεν δύναμαι. Μάλιστα. Ούτε αυτός το ’πε ακριβώς έτσι. Αλλά τέλος πάντων είναι γενικώς παραδεδεγμένο ότι αυτό ήτο το νόημα: εδώ στέκομαι, κύριοι. Ούτε ο σταυρός έχει θέμα πού να στέκεται. Κι αυτός γνωρίζει πολύ καλά. Αφού δε θα πει ένα ξύλο κάθετο κι ένα ξύλο οριζόντιο, όπως το ’χουμε σήμερα στο μυαλό μας. Όχι. Σταυρός θα πει πάσσαλος. Βεβαίως – μη με κοιτάς έτσι: καὶ ἐπαναχωρήσασα ἡ πᾶσα στρατιὰ τήν τε ὑποτείχισιν καθεῖλον καὶ τὸ σταύρωμα ἀνέσπασαν καὶ διεφόρησαν τοὺς σταυροὺς παρ᾽ ἑαυτοὺς καὶ τροπαῖον ἔστησαν, γράφει ο Θουκυδίδης. Και συμπτύχθηκε, ...

Εξαιρετικό πράγμα τα διαλυτικά, και εξαιρετικό το σχετικό άρθρο της ακάματης κυρίας Μπίρμπα. Αλλά τι κανόνες και ξεκανόνες, απλό είναι το ζήτημα: άμα υπάρχει κίνδυνος να το περάσεις για δίψηφο φωνήεν, για αι=ε, οι=ι, ου=u κ.λπ., βάλε άνθρωπέ μου διαλυτικά να ’χεις το κεφάλι σου ήσυχο. Προϊστορικός και όχι προιστορικός, γιατί θα διαβάσεις πριστορικός. Ευρωπαϊκός και όχι ευρωπαικός, που διαβάζεται ευρωπεκός. Και προϋπόθεση και όχι προυπόθεση. Εντάξει; Απλό. Αμ δε. Στα σχόλια που ακολούθησαν την ανάρτηση θυμηθήκαμε και τον Μωϋσή – σιγά που θα τον ξεχνάγαμε. Όχι μόνο το ’χουμε δει σε παλιά βιβλία, αλλά μερικοί το ’χουμε δει και στα αναγνωστικά μας. Όταν ακόμη τα νύχια μας ήταν απαλότερα απ’ ό,τι είναι σήμερα. Εντάξει, βλέπω έναν εκεί στο βάθος και γελάει. Ησυχία, παρακαλώ. Τι ελέγαμε; Α, ναι, ότι σε παλιότερη τυπογραφία, αλλά και σε χειρογραφή βεβαίως, όλο και κάτι διαλυτικά κολλούσαμε – άνευ λόγου και αιτίας, όπως συν τω χρόνω συνειδητοποιήσαμε. Δείτε στην εικόνα: τι δουλειά είχαν τα διαλ...

πάντα έτσι ήσουν, όμορφη – ήθελα να το πω και μπαίναν τόσα ζητήματα που δε μπορούσα να το πω μόνο του, λες έβγαινε ανακατεμένο και μ’ άλλα ένα σωρό και σκεφτόμουν άστο, πώς να πεις χωρίς ν’ ακούγονται και τ’ άλλα, πώς να μιλήσεις και να ’ναι η φωνή καθαρή, χωρίς ηχώ, χωρίς θορύβους όμορφη, απλώς, χωρίς διαπραγμάτευση, χωρίς προϋποθέσεις, ξέρεις, εκείνο που νομίζει κανείς ότι δεν υπάρχει μόνο του στη γλώσσα, ότι με όλο και κάτι άλλο συνοδεύεται – αλλά όχι – εσύ ήσουν όμορφη το πόδι το λευκό, αυτό μου έκανε τόσο μεγάλη εντύπωση – με άφηνε άλαλο πώς σχηματίζονταν τα σφυρά και οι ταρσοί, πώς εκτείνονταν τα μετατάρσια για να καταλήξουν στα ρωμαλέα θηλυκά σου δάκτυλα – ξέρεις, είπα θηλυκά, κι αναρωτιέται κανείς τι είναι εκείνο που κάνει θηλυκό ένα μακρύ μετατάρσιο που απολήγει στις όμορφες αυτές φάλαγγες – δεν ξέρω, είναι η απάντηση, κι ίσως αυτό να είναι και το μυστήριό σου, ότι δεν ξέρει κανείς τι είναι εκείνο που σε συνιστά, ποιο υλικό, τι ’ναι ύλη και τι το χάος, κι αρχίζουν τα πράματα κ...