Λεωφορείον ο Πόθος

Λεωφορείον ο Πόθος. Που δεν είναι λεωφορείον. A Streetcar Named Desire, δεν είναι μπας. Είναι στρίτκαρ. Τραμ δηλαδή. Που δεν ξέρεις πάντα πού πάει. Επειδή έχει ράγιες; Και; Σε άλλο μέρος μπαίνεις, αλλού βγαίνεις κι ο οδηγός αόρατος. Τι απ’ όλ’ αυτά συγγενεύει με βεβαιότητα;

Το ’47 που έγραφε το έργο ο Τενεσί Ουίλιαμς, οι πόλεις είχαν τραμ. Κι η Μπλανς Ντιμπουά είχε πάει να επισκεφθεί την αδελφή της. Τη Στέλλα. Και τον κουνιάδο της τον Κοβάλσκι. Παιδί μάλαμα. Οι ζωές τους ανατέμνονται, έρχονται στο φως, και η Μπλανς, που είναι πολύ περίπλοκη για να επιβιώσει από τέτοιο χειρουργείο —και από τον Κοβάλσκι—, οδηγείται σε κατάρρευση. Η Στέλλα πιστεύει ότι η αδερφή της φυσικά είναι τρελή που πιστεύει ότι τη βίασε ο αντρούλης της, το παιδί μάλαμα, και παίρνει το μέρος του. Τι μένει; I have always depended on the kindness of strangers, λέει η Μπλανς με καμένο το μυαλό στους νοσοκόμους καθώς την πάνε στο τρελάδικο.

Οπουδήποτε μπορεί να πηγαίνει ένα βαγόνι. Πάντα έπαιζαν οι συγγραφείς μ’ αυτήν την ιδέα. Και με τα τρένα και τα τραμ. Μυστήρια λέξη. Tram. Με σκοτεινή καταγωγή. Φαίνεται ότι έτσι λέγαν τον Μεσαίωνα κάποιο κοντάρι ή δοκάρι του έλκηθρου. Και καθώς σκεφτήκαν οι άνθρωποι να βάλουν και ρόδες στο έλκηθρο και να το τσουλάνε πάνω σε ράγιες, κάπως έτσι ονομάτισαν πια το όλο σύστημα: τραμ. Πάνω στις ράγιες η αντίσταση κύλισης μειώνεται θεαματικά. Άρα ένα βαγόνι, για κάθε μέρα λειτουργίας, κόβει πολύ περισσότερα εισιτήρια αν κυλάει πάνω σε ράγιες. Βάλαν κι άλογα να το τραβάνε, και είπαν tramway τις ράγιες και tram-car το βαγόνι. Κι οι Αμερικάνοι είπαν το βαγόνι streetcar.

Κι αφού βάλαν και μηχανές στα τραμ, ύστερα άλλαξαν γνώμη ως προς το μέσο. Σιγά σιγά, μέχρι τα μισά του προηγούμενου αιώνα, λίγο μετά τα πάθη τής Μπλανς, οι πόλεις τα ξήλωναν πια, αντικαθιστώντας τα με ό,τι άλλο μπορείς να φανταστείς. Από λεωφορεία και τρόλεϊ και ελαφρύ σιδηρόδρομο, ώς μετρό. Σ’ ένα τέτοιο βαγόνι, σ’ ένα μετρό, παλεύει ο Άρμιν Ντόιτς να βρει τα δικά του σκόρπια μυαλά. Στη Βοστόνη. Στο Massachusetts Bay Transportation Authority, στο τέρας που ξέρουμε με το χαϊδευτικό του: «the T». Εκεί μια μέρα χάσαν ένα τρένο ολόκληρο. Γιατί στο ευφάνταστα περίπλοκο δίκτυο τού Ντόιτς —όπου κι αν βρισκόσουν στην πόλη δεν είχες παρά να καταδυθείς σ’ ένα σταθμό μετρό και κάποιο τρένο θα έβρισκες να σε βγάλει πολύ κοντά στο σημείο που ήθελες να πας, οπουδήποτε κι αν ήταν αυτό— σ’ ένα τέτοιο σούπερ μετρό, μια μόνο σύνδεση έλλειπε. Και τη μέρα που γίναν τα εγκαίνιά της, άρχισαν να χάνονται τρένα ολόκληρα από το Σύστημα.

Που η νέα σύνδεση το είχε μεταμορφώσει. Η τοπολογική του πολυπλοκότητα είχε ανοίξει την πύλη προς το μη πεπερασμένο. Επιτρέποντας στα τρένα να περνούν αλλού. Σε άλλη διάσταση. Μαζί με τους επιβάτες τους. Με τα συμπράγκαλά τους. Με τα όλα τους. Σε κάποιο χρονικό σημείο της διαδρομής γι’ αυτούς ο χρόνος σταματούσε. Τρένο κι ανθρώπους τους έχανες για μέρες. Για βδομάδες. Κι ένα πρωί, στο βαγόνι που έμπαινες να πας στη δουλειά σου, έβλεπες τον διπλανό σου να διαβάζει την εφημερίδα τής μέρας που είχε χαθεί το τρένο. Φρεσκοξυρισμένοι όλοι τους, πρωινό μακιγιάζ οι κυρίες, κι έτοιμοι να κατεβούν στη στάση τους να παν στις δουλειές τους. Ήταν το χαμένο τρένο! Είχε βρεθεί! Και; Να σταματήσεις το Σύστημα; Να κλείσεις τη νέα σύνδεση; Πολύ αργά. Είχε ήδη χαθεί κι άλλο τρένο. Κι αν κατέβαζες διακόπτες, θα έκλεινες την πύλη: τα χαμένα τρένα δε θα επέστρεφαν ποτέ. A Subway Named Mobius.

Ένα βαγόνι μπορεί να πηγαίνει οπουδήποτε, λοιπόν. Στο μυθικό Ευρυνήσι, ανάλογα σε τι βαγόνι μπαίνεις, μεταφέρεσαι σε άλλη πτυχή του χρόνου. Αν μπροστά μπροστά γράφει σειρά 1001 ή 1002 το βαγόνι, το τραμ άντε να είναι κατασκευής το πολύ τού 2013. Και η σειρά 5100 τού 2005, και η 5000 του 1999. Τα τραμ της σειράς 3900 είναι κατασκευής του 1990, κι όλο και πιο πίσω πάμε. Τα 3700 φτιάχτηκαν το 1984 τού Όργουελ. Τα 3100 το 1961 και τα 3000 το 1954. Καθένα με τα χαρακτηριστικά της εποχής του.

Ναι, ζωντανό μουσείο τραμ το Ευρυνήσι. Είναι όλα σε υπηρεσία, και μάλιστα καλοσυντηρημένα, σαν καινούρια. Υπάρχουν κι άλλα: η σειρά 1900 μπήκε στο σύστημα το 1957, και η 1150 το 1955. Αν έρθει τραμ με αριθμό σειράς 750, είναι στο σύστημα από το 1940!

Κι αν περάσει να σε πάρει το 650 ή το 651 ή το 652, ξέρεις ότι βρίσκεσαι σε βαγόνι που επέζησε από ατομική έκρηξη. Είναι βαγόνι που κυκλοφορούσε στις 6 Αυγούστου 1945. Εκείνη τη μέρα είχε πέσει ατομική βόμβα στο Ευρυνήσι κι εξαφάνισε τα πάντα. Ευρυνήσι. Από το 広 (hiro, ευρύς, φαρδύς) και 島 (shima, νησί).

Τραμ. Δε γίνεται να ξέρεις στα σίγουρα από πού έρχεται και πού σε βγάζει.