Ευθύμιος

Η Διοίκηση Ανατολής ήταν διοικητική περιφέρεια. Μεγαλούτσικη. Της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Τμήμα της Νότιας Μικράς Ασίας, καθώς και όλο που είναι σήμερα Μέση Ανατολή. Και Κύπρος και λίγη Αίγυπτος.

Ελέγετο Διοίκησις Ἑῴα. Dioecesis Orientis. Μέρος τής Υπαρχίας Ανατολής, της Præfectura prætorio per Orientem, από το 314. Μόλις έναν χρόνο πριν, ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος συνυπέγραφαν το Διάταγμα των Μεδιολάνων. Η χριστιανική θρησκεία, και κάθε θρησκεία, γινόταν religio licita, όπως έλεγε ο Τερτυλλιανός για τους Εβραίους τής Αυτοκρατορίας. Επιτρεπτή. Οι πιστοί μπορούσαν να προσεύχονται για την ευημερία τού ρωμαϊκού κράτους στον δικό τους θεό ο καθένας. Οι προσευχές θα λαμβάνονταν εξίσου υπ’ όψη και θα πιάναν το ίδιο.

Από το 390, η Διοίκησις Ἑῴα περιελάμβανε και την Παλαιστίνη. Και μέχρι το 634 που κατακτήθηκε από τους Μωαμεθανούς, μέρη της Palæstina Secunda ήταν η Γαλιλαία, το σημερινό Βόρειο Ισραήλ και το Γκολάν. Και η Καπερναούμ και η Ναζαρέτ. Με πρωτεύουσα τη Μπεθ Σιν. בית שאן. Κατά πάσα πιθανότητα, Οίκος του αρχαίου θεού Σιν ή Σαν. Τη Σκυθόπολη, όπως την είπαν οι Έλληνες, πιθανότατα από τους βετεράνους Σκύθες μισθοφόρους που είχαν εγκατασταθεί εκεί. Κι ύστερα φθάσαν κι οι Ρωμαίοι. Κι η Σκυθόπολις έγινε η πρωτεύουσα της Δεκαπόλεως: ελληνορωμαϊκό κέντρο, και γύρω γύρω σημίτες. Εκεί, στα χρόνια της Ανατολικής Αυτοκρατορίας, εκεί έζησε ο Κύριλλος. Ο Σκυθοπολίτης.

Αναγνώστης ήταν. Που τότε ήταν —κι ακόμα είναι— αξίωμα της εκκλησίας. Τότε για πρακτική ανάγκη: δεν ξέραν όλοι γραφή και ανάγνωση. Ο αναγνώστης, ένα σκαλί πριν τον ανώτερο κλήρο, ήταν εκείνος που ήξερε να διαβάζει τα ιερά κείμενα. Ανά και γνώση. Ήξερε δηλαδή να αναγνωρίσει τα γραμμένα. Ήξερε τις Γραφές, ήξερε και το νόημα. Και ανεγίγνωσκε καταλλήλως. Φωναχτά. Όμορφα. Αποδίδοντας το περιεχόμενο. Μεταδίδοντας την ουσία στους πιστούς. Ζωντανή μετάδοση.

Αναγνώστης. Και συγγραφέας ο ίδιος. Έπιασε και κατέγραψε την ιστορία προσώπων μαγευτικών: των ερημιτών. Ανθρώπων που είχαν εγκαταλείψει τα εγκόσμια. Ανθρώπων της σκέψης. Της μοναξιάς. Του ησυχασμού. Ανθρώπων του έρωτα της αδιάλειπτης προσευχής. Αναχωρητών. Αποσυρμένων. Με παυμένες τις αισθήσεις. Να σωπάσουν όλα. Να γίνει ησυχία απόλυτη. Για να βρει τρόπο ν’ ακουστεί το Ένα.

Του Αγίου Ιωάννη του Ησυχαστή. Του Οσίου Κυριάκου του Αναχωρητή. Του Θεοδοσίου του Κοινοβιάρχη. Του Αβραμίου του Ερημίτου. Και του παλαιότερού του, του Σάββα του Ηγιασμένου. Που πρόλαβε και να τον γνωρίσει, μόλις στα επτά του. Κι ο Σάββας τον ανεγνώρισε κι εκείνος.

Έγραφε ο Ματθαίος (6,6): σὺ δὲ ὅταν προσεύχῃ, εἴσελθε εἰς τὸν ταμιεῖόν σου, καὶ κλείσας τὴν θύραν σου πρόσευξαι τῷ πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Όταν θες να προσευχηθείς, μπες στο απόμερό σου, κι αφού κλείσεις την θύρα σου, προσευχήσου στον πατέρα σου τον κρυμμένο, κι ο πατέρας σου που βλέπει τα κρυφά, θα σου δώσει στα φανερά.

Κι επήγε και μόνασε στη Λαύρα της Ιεριχούς ο Κύριλλος. Στη Λαύρα του Ευθυμίου. Στον τόπο τον απέραντο, τον άγονο. Κι εκεί ερεύνησε και μελέτησε την ερημία ως συστατικό της αγιότητας.

Στην ιερά μονή του Ευθυμίου, του μεγάλου φωστήρος. Του ηλίου της ερήμου. Του Μελιτηνού. Εὐφράνθητι ἔρημος διψῶσα, ἀγαλλιάσθω ἔρημος καὶ ἀνθήτω ὡς κρίνον, συσχετίζει με τον Ησαΐα ο Κόντογλου στο Ασάλευτο Θεμέλιό του. Τότε ἀνοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα κωφῶν ἀκούσονται· [...] καὶ ἔσται ἡ ἄνυδρος εἰς ἕλη, καὶ εἰς τὴν διψῶσαν γῆν πηγὴ ὕδατος ἔσται.

Του Ευθυμίου που τον είδε στ’ όνειρό του ο Σαρακηνός, ο Τερέβωνας, ο παράλυτος, ο γιος τού Ασπέβετου. Δέκα μίλια ανατολικά της Ιερουσαλήμ είμαι, του είχε πει ο Ευθύμιος, με τη γενειάδα του την απεριποίητη, ως εκεί κάτω. Μέσα στον ξεροπόταμο, νότια του δρόμου της Ιεριχούς. Έλα σε μένα. Έλα να με βρεις.

Και μαζέψαν οι Σαρακηνοί τις τέντες. Ακολούθησαν το όνειρο, και πήγαν. Τον βρήκαν τον Ευθύμιο. Και παρακαλέσαν γονατιστοί. Κι αυτός κατέβηκε, όπως είχε υποσχεθεί, και τον σταύρωσε τον Τερέβωνα και ψιθύρισε τα λόγια, και τον έκανε καλά. Και θάμαξαν οι Σαρακηνοί και παρακαλούσαν να γίνουν χριστιανοί κι αυτοί.

Ο Κύριλλος ο Σκυθοπολίτης εκοιμήθη στα τριανταπέντε του. Το 559. Ή περίπου. Αφού πρώτα πρόλαβε να ερευνήσει και να καταγράψει με πολύτιμη ιστορική ακρίβεια τα της περιοχής και της εποχής. Τα πολιτικά και τα εκκλησιαστικά. Και τα βιογραφικά. Και τα των Αράβων στα μέρη εκείνα εκείνου του καιρού. Των Γασσανιδών και των Λαχμιδών.

Και την ιστορία των σοφών ερημιτών. Με πρώτον και καλύτερο τον Ευθύμιο. Που τον είχαν βγάλει έτσι οι γονείς του γιατί δεν το περίμεναν το παιδί. Ευθύμησαν. Που από στέρφα μήτρα ξεπήδησε βλαστός, όπως αργότερα από έρημη γη θα ξεπηδούσε άνθος της ερήμου.

Και της ησυχίας.