Πρωτόκλητος

Διότι αυτός εκλήθη πρώτος. Πρώτος απ’ όλους.

Ήταν ψαράς. Κι αυτός κι ο αδελφός του Πέτρος. Γιοί του Ιωνά. Τίποτε γραμματιζούμενοι δεν ήταν, αλλά ήσαν μαθητές τού Ιωάννη. Που ἐκήρυσσε λέγων· ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς κύψας λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. Αυτουνού του Ιωάννη. Του Βαπτιστή.

Στη Βηθσαΐδα ή Βηθσαϊδά. Μπεθσαϊδά. Στην παράκτια ανατολική πόλη τής θάλασσας της Γαλιλαίας, όπως την θέλει ο Πλίνιος ο θείος. בית צידה. Και بيت صيدا‎. Ότι ονομάστηκε από την Βηθεσδά, λένε, τον Οίκο του Ελέους. Ή στον Ιουλία – όπως την ονομάζει την πόλη ο Ιώσηπος Φλάβιος, ο Ιωσήφ Μπεν Ματθία, ο Εβραίος λόγιος και επιφανής Ρωμαίος πολίτης, ο συγγραφέας τής Ιουδαϊκής Αρχαιολογίας.

Μεγάλο ανακέτεμα γιατί, τι δουλειά έχουν Εβραίοι άνθρωποι να λέγονται Ανδρέας ο ένας και Πέτρος ο άλλος. Κι όμως. Στα μέρη εκείνα κουμάντο κάνουν οι άρτι αφιχθέντες Ρωμαίοι, αλλά είναι ελληνιστικοί χρόνοι και ελληνιστικός ο τόπος. Οι ντόπιοι Εβραίοι μαζεύονται σε Συναγωγές – ακόμη και σήμερα οι Ισπανοί Εβραίοι συγκεντρώνονται στην Esnoga τους κι οι Πορτογάλοι στη Sinagoga. Και το Ανώτατο Συμβούλιο λέγεται Σανχεντρίν. Δηλαδή σαν από συν και χεντρίν από την έδρα με τη δασεία της. Συνέδριο.

Πέτρος. Ελληνικά και Κοπτικά. Πέτρα. Βράχος. Κι ύστερα Pietro, Peter, Petar, Pjetër, Пётр (Πιοτρ), Pedro. Και Ανδρέας. Από ἀνήρ / ἀνδρός. Γενναίος. Δυνατός. Πολεμιστής. Αργότερα Andrew, André, Ndré, Andrzej, Андрей (Αντρέι), Andrija. Δύο από τα πιο πολυχρησιμοποιημένα ονόματα στον κόσμο. Ναι, ελληνικά. Ε, και; Οι καημοί των ανθρώπων όλοι ίδιοι είναι. Στη γλώσσα θα κολλήσουμε;

Πρωτόκλητος, λοιπόν. Αλιείς ανθρώπων θα σας κάνω, τους είπε, του Ανδρέα και του Σίμωνος Πέτρου. Κι αφού έγινε ό,τι έγινε, κι ολοκληρώθηκε το δράμα, σκορπίσαν οι μαθητές κι ανέλαβαν να μαθητεύσουν πάντα τα έθνη. Στον Ανδρέα πέσαν τα παράλια του Πόντου. Η Νικομήδεια, η Νίκαια και η Τραπεζούντα. Και η Αμισός. Και το παλιό Βυζάντιο, πριν γίνει Κωνσταντινούπολη. Κι από κει πέρασε στη Θράκη και κατέβηκε μέχρι την Πάτρα.

Σπουδαία τότε Ρωμαϊκή πόλη η Πάτρα. Ο Οκταβιανός Αύγουστος είχε εγκαταστήσει εκεί τους παλαίμαχούς του, με τιμές και δόξες. Τους βετεράνους δύο μεγάλων λεγεώνων, της Equestris και της Fulminata. Ήδη όμως από πολύ νωρίτερα η πόλη ήταν σε καθεστώς civitas libera. Μεγαλεία οι Πατρινοί: ελεύθεροι και αυτοδιοικούμενοι.

Τον παίρνει λοιπόν χαμπάρι τον Ανδρέα ο Λέσβιος, ο ανθύπατος, και λογάριαζε να τον κάνει κομματάκια. Αλλά την προηγούμενη το βράδυ του ’ρθε νταμπλάς. Κι έχασε τη λαλιά του και το πνεύμα του και τα ’παιξε. Και φώναξε να τόνε φέρουν κοντά του τον Ανδρέα, και τον παρακάλεσε. Άνθρωπε του θεού, ξένε και γνώστα ξένου θεού, ελέησον άνθρωπον πεπλανημένον, άνθρωπον της αληθείας ξένον, [...] άνθρωπον θεούς ειδότα πολλούς ψευδείς, [...] δέομαι τού εν σοι θεού, όρεξόν μοι χείρα σωτηρίας. Έτσι λεν τα Acta apostolorum apocrypha. Και τον έκανε καλά ο Ανδρέας τον Λέσβιο. Και τα μάθαν τα νέα όλοι οι πάντες, και φέρναν τους αρρώστους τους κι ήρθε κι έγινε η Πάτρα μεγάλη χριστιανική κοινότητα.

Και γίναν πολλά. Άλλαξε ο ανθύπατος και ήλθε στη θέση του ο Αιγεάτης. Και να μην τα πολυλογούμε, αυτός μουλάρωσε και το ’βαλε σκοπό του να τελειώνει με τον Ανδρέα, που στο μεταξύ του ’χε κάνει χριστιανούς τη γυναίκα του και τον αδελφό του. Και τον σταύρωσε. Μία μόνο παράκλησή του εισάκουσε: να μην τον σταυρώσει σε σταυρό κανονικό – ένας μόνο σταυρώθηκε σε σταυρό κανονικό, είχε πει ο Απόστολος.

Αλλά σε σταυρό χι. Διαγώνιο. Saltire. Από το saltatorium που είναι αυτό που σε βοηθά να χορέψεις, να πηδήξεις. Βατήρας. Σαν τα πίσω πόδια της ακρίδας. Saint Andrew’s Cross. Ο Σταυρός τού Αγίου Ανδρέα. Crux decussata. Από το decussis, την δεκάδα, που στα λατινικά ήταν X. Σταυρός χιαστί.

Έτσι έγινε. Κι ο Ανδρέας παρέδωσε το πνεύμα. Κι ο σαχλαμάρας ο ανθύπατος τα λούστηκε γιατί ξεσηκώθηκε όλη η πόλη – τι φαγώθηκες να τον ξεκάνεις τον παππούλη, τόσο καλό που μας έκανε. Η γυναίκα του τον παράτησε – ούτε ζωγραφιστόν να τον δει μπροστά της. Και πάει ο ανθύπατος, αυτοκτόνησε.

Μαύρο κι αδιέξοδο. Το ’να πάνω στ’ άλλο – άμα αρχίσει το κακό, μετά τελειωμό δεν έχει.

Και χρόνια αργότερα πήραν από τα λείψανά του, του Ανδρέα, και τα πήγαν στη Σκωτία και τον βάλαν τον χιαστό σταυρό στη σημαία τους οι Σκωτσέζοι κι έτσι απόμεινε και στην εγγλέζικη σημαία ώς σήμερα. Και πολύ αργότερα ο αδελφός του Κωνσταντίνου τού Παλαιολόγου, ο λατινόφιλος, ο Θωμάς, αφού έπεσε η Πόλη, έφυγε από την Πάτρα για την Ανκόνα, όπως πάνε και σήμερα τα φέρι τα μεγάλα, έφυγε και πήρε την τιμία κάρα μαζί του και την πήγε στον Πάπα Πίο Β΄. Για να την επιστρέψει στον Πατριάρχη Αθηναγόρα ο Πάπας Ιωάννης ΚΓ΄. Το 1964.

Όμως ήδη από το 1908, 1η Ιουνίου, ο Βασιλέας των Ελλήνων Γεώργιος Α΄ θεμελίωνε τον περίλαμπρο ναό, τον Αγιαντρέα. Χριστιανική βασιλική. Με 43 μέτρα τρούλο κι άλλους 12 τρούλους γύρω γύρω, όσοι και οι Απόστολοι. Σχεδιασμένον από τον Emile Robert και διαρρυθμισμένο στα καθ’ ημάς από τον ναοδόμο Γεώργιο Νομικό. Ολοκληρώθηκε το 1974. Εγκαίνια. Από τους μεγαλύτερους ναούς στα Βαλκάνια. Αν για κάθε τετραγωνικό του υπολογίσεις τέσσερεις ανθρώπους όρθιους, εφτά χιλιάδες πιστούς χωράει.

Ιστορικό πρόσωπο ο Ανδρέας. Και πολιτικό, με τον τρόπο του. Παράγων. Σήμερα, Σκωτσέζοι, Εγγλέζοι, το ρώσικο Πολεμικό Ναυτικό, Τζαμαϊκανοί, όλοι τον έχουν σημαία τους. Οι Γεωργιανοί ότι ίδρυσε την Εκκλησία τους. Οι Κύπριοι ότι εκεί ναυάγησε το πλοίο με επιβάτη τον Άγιο, που έκανε τα θαύματά του. Έχουν και μοναστήρι στον Βορρά, στο Ακρωτήρι του Αγίου Ανδρέα, το Apostolos Andreas Manastırı, άγιο μέρος για Έλληνες και Τούρκους. Τόλμα να πεις κακό για τον Απόστολο και γίνονται τούρκοι και οι μεν και οι δε. Οι Μαλτέζοι έχουν τη Λούκα τους και τον Άγιο Ανδρέα της. Οι Σκωτσέζοι την πόλη του Άγιου Ανδρέα, τη Cill Rìmhinn. Ρουμάνοι, Ουκρανοί, Ισπανοί, ο κατάλογος δεν έχει τέλος.

Κι οι Πατρινοί την Αγίου Ανδρέου τους. Που ξεκινάει από τον Ναό, και διασχίζει όλη την ελληνική παλιγγενεσία – όλους που πίστεψαν στο νέο έθνος: Από Κοραή και Σαχτούρη, κι από Μιαούλη και Τριών Ναυάρχων – Κόδριγκτον, Δεριγνί και Χέιδεν, μέχρι Τσαμαδού, Κολοκοτρώνη, Ζαΐμη, Σατωβριάνδου, Νόρμαν, Άστιγγος  – για να καταλήξει στη Φαβιέρου. Αφού περάσει κι από την Πατρέως, του ιδρυτή της πόλης, από τη Δημητρίου Γούναρη, του πρωθυπουργού της, τη Δημητρίου Βότση, του δημάρχου της, την εμπορική Ερμού, και βέβαια την Παντανάσσης, της Αρχιστρατήγου, και την Αγίου Νικολάου, της θαλάσσης της.

Πολιτισμός είναι η συγκέντρωση των ανθρώπων σε πόλεις. Δεν είναι;

––––––––––––––––––––––––––

Φωτογραφία: τοιχοποιία στο Ρωμαϊκό Ωδείο της Πάτρας. Opus testaceum. Θα πει επένδυση με επάλληλες σειρές οπτόπλινθου ενισχυμένου κατά διαστήματα από ογκώδεις πεσσούς.